Wat is er te doen tegen kerkelijke verdeeldheid?

Ondanks alle pogingen om de eenheid te bevorderen, blijft kerkelijke verdeeldheid een pijnlijk feit.

Ziekte: Uiteenvallen

Ik ervaar kerkelijke verdeeldheid als een symptoom van een onderliggende ziekte. Waar ziekte en dood heersen, valt een lichaam uiteen. Daarom is het voor de juiste behandeling en genezing noodzakelijk om de ziekmakende oorzaak te herkennen.

Ter overweging deel ik hierover een gedachte. De HEERE is één (Deuteronomium 6:4). Dit belijden (Shema) staat centraal in zowel het jodendom als het christendom. Afgoderij doorbreekt deze eenheid, doordat er iets naast God wordt gezet waarop wordt vertrouwd.

Juist omdat afgoderij de eenheid verbreekt, is zij een ziekmakende kracht. Afgoderij kan vele vormen aannemen en is daarom niet altijd direct herkenbaar. Een pijnlijk voorbeeld vinden we in Jeremia 7:4:

“Vertrouwt niet op valse woorden, zeggende: Des HEEREN tempel, des HEEREN tempel, des HEEREN tempel zijn deze!”

Het volk beroept zich hier op een leerstellige waarheid: de tempel is heilig, want het is het huis van de HEERE. De logische conclusie lijkt dan dat de tempel onaantastbaar is en dat het volk veilig is zolang het zich bij de tempel bevindt.

Toch noemt de HEERE dit door Zijn profeet een valse leer. Uit de context blijkt waarom: het gedrag van het volk laat zien dat zij God niet werkelijk als één erkennen. De eenheid wordt verbroken doordat sterken zwakken onderdrukken. In werkelijkheid vertrouwt het volk niet alleen op de HEERE, maar ook op een leerstellige waarheid. Juist omdat die waarheid zo nauw met God verbonden lijkt, is deze vorm van afgoderij moeilijk te doorzien. Een leerstellige waarheid kan zo ongemerkt een afgod worden [1].

Symptomen: Verschuivingen

Er zijn signalen die erop wijzen dat deze ziekte aanwezig kan zijn:

1. Een verschuiving van het onzichtbare naar het zichtbare. De focus verschuift van de hemelse, geestelijke werkelijkheid naar de zichtbare, sociale werkelijkheid. In Jeremia 7 zien we een verschuiving van de HEERE naar de tempel.
2. Een verschuiving van de drie-enige God naar een beheersbare God. Deze leerstellige beheersbaarheid kan twee kanten op. God kan zo verheven worden voorgesteld dat Hij onberekenbaar wordt en blindelingse onderwerping de enige zinvolle daad is. Of God wordt zo logisch en overzichtelijk gemaakt dat Hij wordt opgesloten in het kader van leerstellige waarheden. Vanuit die kaders weten we wat we moeten denken en doen om grip op Hem te krijgen.
3. Een verschuiving in het zelfbeeld. Zondige mensen die leven van genade veranderen in nette, keurige kerkmensen met nadruk op uiterlijk gedrag. Vanuit dat perspectief wordt de eigen groep vergeleken met  andere groepen. De conclusie ligt dan snel voor de hand: wij hebben de juiste leer en het juiste leven, zij dwalen. Kerkelijke media kunnen vervolgens dienen om die vermeende verhevenheid van de eigen groep steeds opnieuw te bevestigen.

Behandeling: Erkennen

Afgoden raken aan wat wij heilig achten. Daarom doet het pijn wanneer zij ter discussie worden gesteld en daarmee aangetast worden. Het is een pijnlijk proces om te erkennen dat juist deze heilige zaken de oorzaak kunnen zijn van verdeeldheid. Het is nog pijnlijker om ze daadwerkelijk van hun voetstuk te halen.

Ik zie ernaar uit dat de kerk zich laat behandelen door Jezus, de beste Geneesheer, om haar afgoderij te erkennen en op te ruimen. Ik besef dat deze behandeling weerstand zal oproepen, omdat zij pijn doet. Toch wens ik dat de kerk Jezus volgt, dwars door die pijn heen.

Deze behandeling is noodzakelijk. De geschiedenis van de tempel leert immers dat wanneer wij onze heilige huisjes niet afbreken, God ze uiteindelijk Zelf afbreekt. .

הָאוֹר

Het Licht,

Gert Jan

[1] Tim Keller, Namaakgoden: De lege beloften van geld, seks en macht, en de enige werkelijke hoop, vert. Arend Smilde (Franeker: Van Wijnen, 2010), 125–126.

Titelfoto: Tom & Anna, fragment, gesneden steen, art, beeldhouwkunst, oude Griekenland, 2017, CC0.