Wat is de betekenis van de verwoesting van de tweede tempel? Binnen de christelijke traditie is dit een belangrijke vraag.

Sloopstap 1: Oordeel

De eerste tempel is afgebroken als een oordeel van de HEERE over de zonden van het volk Israël (1 Koningen 9:6–9). Jezus heeft ook aangekondigd dat, als een oordeel van de HEERE over de zonde, de tweede tempel zou worden afgebroken (Mattheüs 23:13–24:2). De volharding in de zonde heeft twee maal geleid tot het oordeel van verwoesting. Bij de verwoesting van de eerste tempel had het oordeel niet het laatste woord. Hoe is dat bij de tweede tempel?

Sloopstap 2: Vervanging

Ook de verwoesting van de tweede tempel was een schokkende gebeurtenis die schreeuwde om een interpretatie. De christelijke interpretatie is als volgt [1]: uit de verwoesting van de tempel blijkt dat God de Joden voor altijd heeft verworpen, omdat zij Jezus hebben verworpen en Hem aan het kruis hebben gebracht.

Het gevolg van het oordeel van God over deze zonde zou zijn dat de Joden hebben afgedaan en dat de tempel ook heeft afgedaan. God zou zijn verdergegaan met de christelijke kerk als volk van God. De christelijke kerk is dan de vervanging van Israël als volk van God, en de christelijke gemeente als tempel van de Heilige Geest is de vervanging van de tempel.

De vraag is wel op basis waarvan de christelijke kerk denkt dat zij het beter doet dan het volk Israël (Romeinen 11:20–21). Is het, gezien alle kerkelijke zonden, niet te verwachten dat het oordeel van God ook de christelijke kerk zal treffen? En is dat oordeel dan net zo definitief als het oordeel over het volk Israël? Wordt dan de verworpen christelijke kerk ook weer vervangen door iets anders, bijvoorbeeld de islam?

Sloopstap 3: Kruis

Ik vind deze vervangingsgedachte een hopeloos oordeel. De verwoesting van de eerste tempel hield immers geen definitief oordeel in. In de verwoeste eerste tempel werd het oordeel over het zondig verwerpen van de HEERE pijnlijk tastbaar, maar door het Woord van de HEERE werd de ruïne een teken van hoop.

Bovendien zie ik dit in het licht van het kruis. In het kruis is het oordeel over de zondige verwerping van de HEERE in alle hevigheid zichtbaar, maar uiteindelijk is het kruis een teken van hoop. Waarom zou het kruis voor de kerk een teken van hoop zijn, terwijl het voor het volk Israël een teken van een definitief oordeel zou zijn?

Resultaat: Pijn

Deze vervangingsgedachte, waarin het volk Israël de dood krijgt toebedeeld en de kerk het leven, heeft pijnlijke gevolgen. Ik waardeer daarom de pogingen om deze vervangingsgedachte af te schaffen met theologie die het eigentijdse volk Israël als betekenisvol ziet. Maar voorlopig blijft het een pijnlijke realiteit dat het christendom doortrokken is van de vervangingsgedachte.

אֶמֶת

Waarheid,

Gert Jan

[1] Bart Wallet, Christendom en antisemitisme: Tweeduizend jaar confrontatie (Utrecht: Boekencentrum, 2017), 34.

Titelfoto: Marina Shemesh, Western Wall in Jerusalem, CC0 1.0.