Wat was de reden dat er na zoveel eeuwen weer een staat Israël ontstond? Die reden is te vinden bij Theodor Herzl, de geestelijke vader van de Joodse staat [1].

Reden 1: Het Joodse vraagstuk

Herzl schreef zijn boek naar aanleiding van het zogenoemde ‘Joodse vraagstuk’, dat als volgt kan worden samengevat: de Joden zijn hier, maar ze horen hier niet. Hoewel hun aanwezigheid soms nuttig wordt gevonden, bijvoorbeeld wanneer er een zondebok nodig is, blijft het onderliggende patroon hetzelfde: ze horen er niet bij en moeten daarom op een gegeven moment vertrekken. Vervolgens is het de vraag waarheen. Want zodra Joden zich vestigen in een gebied waar voorheen geen Joden woonden en waar het Joodse vraagstuk dus niet bestond, ontstaat dat vraagstuk ook daar.

De kern van het probleem is dat Joden een volk vormen. Juist daarom wordt hun loyaliteit aan de staat waarin zij wonen steeds weer ter discussie gesteld.

Reden 2: Ineffectieve oplossingen

Voor dit vraagstuk zijn in de loop van de geschiedenis verschillende oplossingen geprobeerd.

Joden hebben geprobeerd te assimileren door op te gaan in de omringende bevolking, onder meer door gemengde huwelijken. In de samenleving leefden echter zoveel vooroordelen over Joden, dat deze oplossing slechts beperkt werkte.

Een andere voorgestelde oplossing was emigratie. Maar daarvoor zijn landen nodig waar Joden daadwerkelijk welkom zijn. Dat er landen waren die wilden dat de Joden vertrokken, blijkt duidelijk uit de geschiedenis. Dat betekende echter nog niet dat er ook landen waren die hen wilden opnemen.

Deze voorgestelde oplossingen bleken daarom uiteindelijk ineffectief.

Reden 3: Moderne oplossing

Daarom stelde Herzl voor een Joodse staat op te richten. Joden zijn immers een volk, en bij een volk hoort een eigen land en een eigen staat. Zijn boek vormt een concreet plan voor de opbouw van zo’n staat.

Hij beschrijft vervolgens wat volgens hem het resultaat zal zijn wanneer de Joden dit plan uitvoeren:

“Wanneer wij maar aanstalten maken het plan ten uitvoer te brengen, zal het antisemitisme overal en onmiddellijk tot staan komen.”

De gedachte achter dit plan is dat antisemitisme bestaat omdat Joden verspreid wonen onder andere volken. Wanneer zij vertrekken naar hun eigen staat, de enige plaats waar zij werkelijk welkom zijn, zal het antisemitisme vanzelf verdwijnen.

Weging: Halfslachtige oplossing

De staat Israël is inmiddels opgericht. Daardoor kunnen we beoordelen of deze oplossing inderdaad werkt. Joden kunnen tegenwoordig wel naar Israël vluchten, maar ook daar zijn zij beslist niet veilig voor antisemitisme. Integendeel, met de oprichting van de staat Israël is een nieuwe vorm van antisemitisme ontstaan, namelijk het antizionisme.

Israël blijft een vreemd volk. Het is een volk dat tegelijk anders is dan alle andere volken. Het is er, hoewel het eeuwenlang geen eigen land heeft gehad. Het is er, hoewel er eeuwenlang is geprobeerd het uit de weg te ruimen. Blijkbaar is het een vraagstuk waarvoor geen oplossing voldoende blijkt te zijn.

Ik houd daarbij een gevoel van onrust. Dat doet mij denken aan de belofte uit Hebreeën 4:9:

“Er blijft dan een rust over voor het volk Gods.”

De oprichting van de staat Israël had als doel een einde te maken aan het antisemitisme en rust te brengen voor het Joodse volk. Dat doel is nog niet bereikt. Maar eens zal Israël werkelijk thuiskomen en rust vinden.

חֶסֶד

Goedertierenheid,

Gert Jan

[1] Theodor Herzl, De Jodenstaat: Poging tot een moderne oplossing van het joodse vraagstuk, vert. Sander Hendriks (Amsterdam: Mets & Schilt, 2004), 15–36, 40, 120.

Titelfoto: Rudi Weissenstein, Declaration of The State of Israels Formation, 1948, public domain.