Waardoor wordt de interpretatie van de Bijbel misvormd? In de huidige verwarring over hermeneutiek gaat de discussie over de juiste regels voor Bijbeluitleg; ik wil hier vooral de schaduwkant belichten.

Misvormen 1: Misdadiger

De duivel beïnvloedt ons. Juist omdat we dit in onze tijd associëren met een primitief wereldbeeld, kan hij ongezien zijn slag slaan. Ons denken wordt gehackt, zonder dat we ons daarvan bewust zijn. Hij probeert ons in zijn frame te krijgen. Dan zullen we ook de Bijbel in zijn duisternis lezen en er vervolgens niets van begrijpen. Paulus wijst in 2 Korinthe 4:4 op deze verblinding:

“In dewelke de god dezer eeuw de zinnen verblind heeft, namelijk der ongelovigen, opdat hen niet bestrale de verlichting van het Evangelie der heerlijkheid van Christus, Die het Beeld Gods is.”

Door deze verblinding kunnen ongelovigen het licht van het Evangelie niet zien. We zijn in dit proces echter geen machteloos slachtoffer, maar staan als verantwoordelijke dader voor een keuze. Of we laten ons vullen met de Heilige Geest, of de duivel zal de geestelijke leegte opvullen en onze interpretatie zal onder zijn invloed staan.

Misvormen 2: Motief

De duivel brengt de leugen voort om mensen in de dood te storten (Johannes 8:43–45). Daarom heeft hij er alle belang bij het Woord van de Waarheid, waardoor mensen het Leven kunnen krijgen, te verdraaien in het tegendeel. Wat is het belang van mensen om in zijn frame te stappen? Ik wil hier het motief van het ontwijken van pijn noemen. Als God door Zijn Woord tot ons spreekt, kan dat heel pijnlijk zijn. We hebben de neiging om in het gesprek de pijn te ontwijken. Dit geldt helemaal in een gesprek met het Woord. Ik noem een aantal pijnpunten die kunnen spelen bij het interpreteren van de Bijbel:

1. De angst om door de sociale groep buitengesloten te worden. Deze pijn kan ontstaan als ik ontdek dat aspecten van de boodschap van de Bijbel niet overeenkomen met leerstellingen van het kerkverband, of als deze aspecten niet in lijn te brengen zijn met de zienswijze van de huidige cultuur.
2. De angst om mijn zekerheden kwijt te raken. Deze pijn kan ontstaan als de Bijbeltekst het eigen denkraam lijkt te ondermijnen.
3. De ontsteltenis over de weerzinwekkende inhoud. Deze pijn kan ontstaan als Gods woorden en daden als verwerpelijk worden ervaren.
4. De vervreemding bij wonderlijke gebeurtenissen. Deze pijn kan ontstaan omdat we zulke wonderlijke gebeurtenissen in ons leven geen plaats kunnen geven.
5. Veroordeling door de tekst van persoonlijk gedrag. Deze pijn kan ontstaan omdat de tekst mijn gedrag lijkt af te keuren en als zondig lijkt te bestempelen.

De duivel belooft ons een leven zonder pijn en lokt ons zo in zijn frame van de dood.

Misvormen 3: Methode

De volgende regels worden gebruikt om deze pijn te ontwijken en tot een gewenste interpretatie van de Bijbel te komen:

1. Als het in de huidige (kerkelijke) cultuur past, is het universeel bedoeld en anders is het cultureel gebonden.
2. Als het in overeenstemming is met de op verschillende teksten gebaseerde leerstellige overtuiging, is het letterlijk bedoeld; anders moet het symbolisch worden opgevat.
3. Als het in overeenstemming is met onze eigen normen en waarden, is het ook nu normatief; anders is het gebonden aan dat primitievere stadium in de heilshistorische ontwikkeling.
4. Als het ook nu nog plaatsvindt, is het een algemene realiteit; als deze (wonderlijke) gebeurtenissen nu niet meer voorkomen, was het voor die tijd en is het nu niet meer nodig.
5. Als de Bijbel vergelijkbaar gedrag lijkt goed te keuren, is het ook van toepassing op mijn gedrag; als mijn gedrag wordt veroordeeld, is mijn huidige gedrag niet vergelijkbaar met het toenmalige afgekeurde gedrag.

Het toepassen van deze methodische regels voor de interpretatie van de Bijbel levert de gewenste pijnarme boodschap op.

Vormen: Aanvechting

Hoe moet ik het Woord van God dan wel interpreteren? Ik heb niet alleen de keus om me open te stellen voor de framing van de duivel, maar ook om ontvankelijk te zijn voor de verlichting door de Geest [1]. Met deze keuzemogelijkheid zit ik midden in de geestelijke strijd als ik het Woord interpreteer: in dit proces wil de Geest mijn leven vormen en de duivel mij misvormen. De duivel verzoekt me met interpretaties waardoor de pijn wordt weggenomen. Als ik daarvoor kies, zit ik in zijn frame gevangen. Als ik daarentegen ontvankelijk ben voor de verlichting van de Heilige Geest, is de pijn van de aanvechting een gegeven. Daarom wordt in de christelijke traditie voor de omgang met het Woord de volgende drieslag gebruikt: gebed, meditatie en aanvechting. Door het Woord te lezen in het licht van de Geest word ik gevormd; als ik echter het Woord lees, gevangen in het frame van de duivel, wordt de interpretatie van de Bijbel misvormd.

הָאוֹר

Het Licht,

Gert Jan

[1]     B.A.T. Witzier, “Lezen in het licht van de Geest : hermeneutische implicaties van het nieuwtestamentische spreken over het verlichtende werk van de Heilige Geest” (PhD thesis, Theologische Universiteit Apeldoorn, 2022), 1, 25, 52, 53, 303, 325–330.

Titelfoto: woman wearing white blindfold holding book during daytime, Royalty-Free photo.