Waar is God in de kerk?

Dat is de vraag van hen, die in de kerk, God niet ervaren.

Roep 1: Nood

Opeens was daar dat woord: godsverduistering [1]. Het klinkt als een noodkreet: God is weg! En zonder Hem kan de kerk niet bestaan. Er werd over geschreven en gediscussieerd. Termen als existentiële problematiek klonken. Daarbij werd Deuteronomium 31:18 aangehaald:

“Ik dan zal Mijn aangezicht te dien dage ganselijk verbergen, om al het kwaad dat het gedaan heeft; want het heeft zich gewend tot andere goden.”

In deze tekst wordt de nood verbonden met schuld.

Roep 2: Schuld

Godsverberging is geen noodlot, maar reactie op zonde (Deuteronomium 32:20). Als gevolg daarvan komt ellende over het volk, met als doel dat het zal wakker schrikken en tot bezinning komt (Deuteronomium 31:17). God kan niet leven met de zonde; Hij wil bekering. Wanneer die uitblijft, trekt Hij Zich terug en beschermt Hij niet langer. Dan treedt verval in.

Voor de gelovige is deze verlating pijnlijk. Hoe langer zij duurt, hoe schrijnender zij wordt. Daarom wordt aanhoudend en hartstochtelijk gebeden om de verlossing van de Godsverberging (Psalm 13:2).

Reactie 1: Verwacht

Vanuit deze Bijbelse oproep zou een collectief onderzoek naar zonden in de kerk te verwachten zijn: ‘wat zijn de zonden waardoor God uit het kerkelijke leven is verdwenen?’ Daarop zou schuldbesef volgen, zichtbaar in gezamenlijke boetedagen en vasten. Vanwege de ondraaglijkheid van Gods afwezigheid zou er een aanhoudend, hartstochtelijk gebed opstijgen tot de verborgen God: hoe lang nog?

Reactie 2: Werkelijk

Gezien vanuit de emotionele lading van deze Bijbelse oproep is het opmerkelijk wat er werkelijk gebeurde toen er werd gediscussieerd over de godsverduistering. Er was geen pijn van een hartstochtelijk verlangen naar die verborgen God, waarbij stoppen met roepen tot die God om terug te keren emotioneel onmogelijk was. Omdat een pijnlijke hunkering het zoeken niet gaande hield, werd er op een gegeven moment niet meer over de godsverduistering gesproken, want dat werkte toch alleen maar deprimerend. Het bleef bij een academische discussie waarin op een gegeven moment alles wel gezegd was.

Het gevolg van de godsverberging was dat de symptomen van de godsverduistering, zoals secularisatie en ontkerkelijking, werden gezien als een soort natuurverschijnsel, beschreven door godsdienstsociologen. Daarmee werd het kerkelijk verval zelf door een geseculariseerde bril beschouwd. De afwezigheid van God was geen reden om het kerkelijk bedrijf stil te leggen. Het zijn juist de kerkverlaters die zich niet meer voor de gek lieten houden en daaruit hun conclusies trokken.

Conclusie: Ontmoedigend

God heeft Zich verborgen, en de kerk vindt het te ontmoedigend om daarbij stil te staan.

הָאוֹר

Het Licht,

Gert Jan

[1] C. Graafland, Gereformeerden op zoek naar God : Godsverduistering in het licht van de gereformeerde spiritualiteit (Kampen: De Groot Goudriaan, 1990).

Titelfoto: Kenneth Lu, Naked eye view simulation of Total Eclipse 2017, 2017, CC BY-NC 2.0.