Wat is mijn ware identiteit?

In onze moderne samenleving, met haar vele sociale contexten, is dit een steeds moeilijker geworden vraag.

Identiteit 1: Sociaal

Onze identiteit wordt gevormd door de sociale contexten waarin we leven. Maar wat is mijn ware identiteit wanneer ik word gevormd door verschillende sociale contexten, elk met hun eigen waarheden?

Een van mijn pijnpunten bij het verschijnsel sociale identiteit is precies die sociale waarheid. Elke groep heeft haar eigen waarheid, die binnen de groep voortdurend wordt bevestigd door interne communicatie. Waarheid wordt zo een sociaal product. Ik zie dagelijks om me heen dat dit inderdaad zo werkt binnen sociale groepen.

Deze waarneming zorgt ervoor dat ik innerlijk afhaak en mijn ware identiteit elders ga zoeken. In mijn beleving kunnen al die verschillende sociale waarheden niet tegelijk waar zijn. Daarom zoek ik naar een normatieve beoordeling: is deze sociale waarheid werkelijk waar?

Identiteit 2: Messiaans

Voor zo’n normatieve beoordeling moeten we niet alleen letten op het natuurlijke aspect, maar ook op het geestelijke aspect [1]. We kennen de norm voor de waarheid doordat Jezus is gekomen om ons de waarheid te vertellen (Johannes 8:37).

De identiteit van Jezus is dat Hij de Zoon van de Vader is (Lukas 3:22). Door in Hem te geloven, worden wij door de Geest ook kinderen van God (Romeinen 8:16). Onze identiteit is daarom in Christus.

Dat betekent dat erin de wereld uiteindelijk maar twee identiteiten zijn, twee groepen, elk met een eigen bestemming (1 Johannes 5:12):

“Die den Zoon heeft, die heeft het leven; Die den Zoon van God niet heeft, die heeft het leven niet.”

Dit is de normatieve waarheid waaraan alle sociale waarheden getoetst moeten worden. Er is maar één Zoon en daarom maar één waarheid. Dat relativeert alle sociale verschillen in deze wereld. Die verschillen zijn dan ook geen rechtvaardiging voor het afbakenen van sociale groepen op basis van identiteit (Galaten 3:28). Er is één Messias. In Hem vind ik mijn ware identiteit.

Identiteit 3: Kerkelijk

Uit deze Messiaanse identiteit volgt: er is één Messias en daarom is de kerk één. Dat heeft directe gevolgen voor het leiderschap. In elke sociale context wordt van leiders verwacht dat zij de identiteit van de groep belichamen. In de kerk betekent dit dat een leider de Messias weerspiegelt en de Messiaanse identiteit voorleeft. Dat kan alleen uitgedragen worden, wanneer iemand vervuld is van de Heilige Geest (Handelingen 6:3).

De sociale praktijk ziet er echter anders uit. Wanneer ik christenen vraag naar hun identiteit, krijg ik vaak antwoorden als: ik ben baptist, ik ben presbyteriaan, of ik ben charismatisch. Daarmee wordt de identiteit bepaald door een specifieke visie op de doop, op kerkstructuur of op geestelijke gaven.

De eenheid door de onzichtbare Geest wordt zo vervangen door iets zichtbaars waarmee de sociale identiteit wordt afgebakend. Met deze sociale identiteiten schermen kerken zich van elkaar af. Dat heeft ook gevolgen voor leiderschap: van leiders wordt verwacht dat zij deze sociale identiteit bevestigen en versterken. Wie op grond van de Bijbel meent daartegenin te moeten gaan, heeft vaak geen andere keuze dan te vertrekken met de Bijbel in de hand.

De kerkelijke verdeeldheid maakt zichtbaar dat kerkelijke identiteiten niet samenvallen met de Messiaanse identiteit. Kerkelijke waarheden blijken sociale waarheden te zijn die niet altijd samenvallen met de Messiaanse waarheid. Dit sociale verschijnsel maakt dat ik me niet echt thuis voel in de kerk. Ik ervaar vervreemding wanneer ik zie hoe kerkleden elkaar voortdurend bevestigen om een sociale waarheid als dé waarheid te blijven zien.

Omdat een kerk in de praktijk een sociale groep is, is haar sociale identiteit niet vanzelfsprekend de ware identiteit, en is haar sociale waarheid niet automatisch de echte waarheid.

Evaluatie: Messiaans

De ware identiteit is in de Messias. Elke sociale identiteit, waaronder ook de kerkelijke, valt niet samen met deze messiaanse identiteit.

שָׁלוֹם

Vrede,

Gert Jan

[1]. Philip La G. Du Toit, “Rethinking identity theory in light of the in-Christ identity in the African context,” HTS Teologiese Studies/Theological Studies 80, no. 1 (2024): a8914. https://doi.org/10.4102/hts.v80i1.8914.

Titelfoto: blue grapes, 2017, CC0.