Doelgericht

Wat is de reden van een epidemie? Ik stelde mezelf die vraag tijdens de coronapandemie.

Bron 1: Ervaren

Het hoort bij ons mensen om de vraag naar de zin van het leven te stellen. Dit doen we vooral bij verstorende ervaringen. Zo’n ervaring was voor mij de coronapandemie. Er werd toen veel gesproken over het beheersen van de pandemie door middel van allerlei maatregelen, zoals bijvoorbeeld schoolsluiting. Maar binnen mijn beleving werd er op deze manier over de zinvraag heen gepraat.

Bron 2: Denken

In mijn persoonlijke zoektocht kwam ik toen een filosofisch proefschrift op het spoor [1]. Het ging over de confrontatie van Voetius, voorman van het gereformeerde denken, en Descartes, voorman van het moderne denken. De laatste stelde dat veranderingen in de wereld te verklaren zijn door middel van fysische impulsen. Het biljartspel maakt dit zichtbaar: de ballen stoten tegen elkaar en dat verklaart de veranderingen in de bewegingen.

Voetius daarentegen zag de oorzaak van de verandering in het doel. Alles verandert zodat het tot Zijn doel komt. In deze doelgerichtheid wordt de medewerking van God zichtbaar. Omdat hij deze medewerking van God zag verdwijnen in de opkomende moderne filosofie, bestreed hij Descartes.

Uiteindelijk is het denken van Descartes nu gangbaar en is een God Die alles stuurt naar Zijn doel een onbruikbaar interpretatiekader geworden. Daarmee heeft een epidemie geen reden.

Bron 3: Openbaren

Deze twee denkkaders leiden tot verschillende vragen over deze coronapandemie. Tegenwoordig is de gangbare vraag: Hoe werkt de epidemie? Het antwoord op deze vraag geeft het gereedschap om deze coronacrisis te controleren en te laten verdwijnen.

Ik begon toen een andere vraag te stellen: Waarom is er deze epidemie? Dit is de vraag naar de bedoeling. Ik werd geïnspireerd door online onderwijs hierover. De Bijbel spreekt erover dat God een epidemie geeft (1 Kronieken 21:14):

“De HEERE dan gaf pestilentie in Israël; en er vielen van Israël zeventigduizend man.”

Dit is geen onopzettelijke, maar een doelbewuste crisis. Crisis is een Bijbels woord dat vertaald wordt met oordeel. Crisis is een oordeel over de zonde, met de bedoeling het erkennen en belijden van deze zonde (1 Kronieken 21:17). Het middel tegen deze zonde, waarover een epidemie één van de oordelen is, is het offer van de Messias (1 Kronieken 21:26,27; Hebreeën 9:26).

Vanuit de Bijbelse openbaring heeft de christelijke traditie een op bekering van zonde gerichte nationale boetedag als maatregel ingezet tijdens een epidemie. Het grootste deel van de huidige kerk vond het echter de veiligste weg om deze zinvraag in de crisis niet te horen en daarmee was er ook geen reden om te spreken over bekering van zonde.

Na de coronapandemie bleef ik daarom zitten met een pijnlijke vraag: Is de kerk door de duivel zo betoverd met het denken van Descartes dat de bedoeling van de epidemie niet meer kan worden verstaan en de oproep daarin tot bekering van zonde niet meer kan worden gehoord?

אֶמֶת

Waarheid,

Gert Jan

[1] J.A. van Ruler, The Crisis of Causality: Voetius and Descartes on God, Nature and Change, Brill’s studies in intellectual history (Leiden: E.J. Brill, 1995).

Titelfoto: Roel Wijnants, Standbeeld Descartes, 2011, CC BY-NC 2.0.