Wat is aanwezig zijn? Ik ben vaak in gedachten verzonken en dan ben ik niet erg aanwezig.

Naam 1: Bekendmaken

Het wonderlijke van ons mensen is dat we afwezig kunnen zijn. Een bekend alledaags voorbeeld is dagdromen. Het kan ook ernstige vormen aannemen; psychologen noemen dat dissociatie. De positieve tegenhanger hiervan is aanwezigheid.

In mijn leven speelt de spanning tussen zijn en aanwezig zijn. Ik ben in deze wereld, maar tegelijk ervaar ik dat als vervreemdend en ben ik innerlijk niet aanwezig. Dat is de eerste reden om het hierover te hebben. De tweede reden is dat dit alles te maken heeft met wie God is.

Hij heeft een Naam en maakt die Naam bekend aan Mozes en daarmee aan Israël (Exodus 3). Zijn Naam is een vorm van het Hebreeuwse werkwoord zijn, waarin ook de betekenis van aanwezig zijn doorklinkt. De Naam verwijst daarom niet alleen naar Zijn bestaan, maar naar het feit dat Hij aanwezig is. Deze Naam maakt Hij bekend in woord en daad (Exodus 20:2). Hij is present.

Ik vind het vanuit mezelf ingewikkeld om present te zijn, maar in Hem heb ik het allerbeste voorbeeld: de HEERE laat zien wat aanwezig zijn betekent.

Naam 2: Erkennen

De presentie van de HEERE is een uitnodiging om Zijn Naam te erkennen. In de Bijbel wordt na het vermelden van een woord of daad regelmatig het doel daarvan weergegeven in een erkenningsformule: opdat jullie zullen erkennen dat Ik de HEERE ben [1].

Presentie vraagt om erkenning. Daarmee is mijn eigen presentie niet iets vrijblijvends, maar wordt daarin het beeld van de HEERE zichtbaar. Presentie is daarmee verbonden met mens-zijn en heeft erkenning tot doel.

Naam 3: Miskenning

Het probleem is dat de Naam helemaal niet wordt erkend. De profeet Ezechiël beschrijft de destructieve gevolgen daarvan en laat zien hoe de presentie overgaat in een goddelijke terugtrekking. Voor mij is dat een spiegel, want ik heb de neiging mij terug te trekken als ik mij miskend voel.

De HEERE stopt echter niet bij de miskenning van Zijn Naam. Dit terugtrekken is een tussenstap. Ezechiël laat zien dat juist vanwege Zijn Naam uiteindelijk de presentie zal worden beantwoord met erkenning (Ezechiël 37:13):

“En gij zult weten dat Ik de HEERE ben, wanneer Ik uw graven zal hebben geopend en u uit uw graven zal hebben doen opkomen, o Mijn volk!”

In de praktijk kan het lijken alsof alles doodloopt. Scheiding kan de enige mogelijkheid lijken wanneer presentie, in plaats van erkenning, alleen littekens in je handen en voeten oplevert. Toch is kiezen voor presentie in het harde dagelijkse leven, met alle daarbij behorende pijn, een daad van hoop. Die hoop is gegrond op de zekerheid dat de HEERE het aan Zijn Naam verplicht is om aanwezig te zijn.

הַתִּקְוָה

De Hoop,

Gert Jan

[1] J.F. Evans, “An inner-biblical interpretation and intertextual reading of Ezekiel’s recognition formulae with the book of Exodus” (PhD thesis, Stellenbosch University, 2006), 1, 147–148, 315–317.

Titelfoto: Niki.L, Tetragrammaton im Glasfenster der St.-Giles-Kathedrale, Edinburgh, 2022, CC BY-SA 4.0.