Wat wil Jezus bereiken met present zijn?

Doel 1: Veranderen

Jezus komt niet om mensen te bevestigen in hun denkwijze, maar om te verwarren, om mensen uit hun denkraam te lichten. Een mooi voorbeeld hiervan is te zien in het gesprek van Jezus met Nicodemus (Johannes 3:1–10). Binnen het kader van de wetenschap was Nicodemus een expert en was zijn weten geborgd. Jezus draait deze denkwijze ondersteboven, en dan is er van weten bij Nicodemus geen sprake meer.

Om te begrijpen waarom Jezus dit doet, haal ik een uitspraak van Einstein aan:

“We kunnen een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt.”

Het probleem is door de mensheid veroorzaakt en daarom zal menselijk weten geen oplossing bieden. De oplossing moet van boven komen. Dat betekent dat ook onze denkwijze compleet omgekeerd moet worden: van denken vanuit beneden naar denken vanuit boven.

Doel 2: Openleggen

De oproep van Jezus tot verandering resulteerde niet in een massale omslag. Om dit te kunnen plaatsen, geef ik hier, op zowel individueel als groepsniveau, remmende factoren [1]:

1. De behoefte aan stabiliteit bestrijdt de instabiliteit die nodig is voor verandering.
2. Wat als eerste is aangeleerd, staat op één en een nieuwe denkwijze staat daarmee op achterstand.
3. Nieuwe elementen krijgen een plaats in het bestaande denkkader, waardoor de oude denkwijze juist niet ter discussie komt te staan.
4. Door emotionele afhankelijkheid van ingesleten patronen worden deze voortgezet.
5. Het individuele waarnemings- en beoordelingsvermogen wordt gewantrouwd als het in strijd is met het gangbare.
6. De door verandering opgeroepen onzekerheid kan leiden tot de neiging om zekerheid te zoeken in het vertrouwde verleden.
7. De verandering komt onder druk te staan als deze in strijd blijkt te zijn met bestaande belangen.
8. Als reactie op veranderingen in andere levensterreinen kan de draagkracht voor nog meer verandering verdwijnen.
9. Veranderingen worden ervaren als een bedreiging voor het geheel, omdat de ene verandering de andere oproept.
10. Veranderingen die raken aan wat heilig is verklaard, roepen heftige reacties op.
11. Ingesleten gewoonten zijn moeilijk te veranderen.
12. Veranderingsvoorstellen komen vaak vanuit de rand en worden juist daarom door het centrum verworpen.

Kortom: genoeg redenen om niet te veranderen. Het is juist deze weerstand die Jezus door Zijn presentie openlegt.

Doel 3: Kiezen

Vervolgens word ik, als één van Zijn hoorders, door Zijn presentie voor een keuze gesteld.

De ene mogelijkheid is dat ik mijn eigen denkwijze handhaaf en daarmee (gebaseerd op één van de hierboven genoemde redenen) weerstand biedt tegen verandering. Een dergelijke reactie is te horen in Johannes 6:60 na het onderwijs van Jezus:

“Deze rede is hard; wie kan dezelve horen?”

Zijn woorden zijn niet soepel in te passen in de denkwijze van de hoorders en worden daarom afgewezen.

De andere mogelijkheid is dat ik mij door Jezus uit mijn denkwijze laat bevrijden. Ik maak de remmende krachten die ik in mij voel ondergeschikt aan Zijn presentie. In deze weg wordt mijn denkwijze gelijkvormig aan Zijn denkwijze.

Door Zijn presentie zet Hij mij dus voor deze keuze:

Ik hoor naar Hem en laat mij veranderen, of ik hoor niet en laat alles bij het oude.

אֶמֶת

Waarheid,

Gert Jan

[1]  Sake Stoppels, Voor de verandering: Werken aan vernieuwing in gemeente en parochie (Zoetermeer: Boekencentrum 2009), 79–85.

Titelfoto: hand voeten schotel eten produceren, 2017, CC0 1.0.