Wat is intelligentie? Op basis van alleen mijn curriculum vitae lijk ik cognitief intelligent. Om dit eenzijdige beeld te corrigeren, geef ik hier een aanvulling.

Intelligentie 1: Rationeel

Rationaliteit is dominant in de moderne westerse samenleving en daarom wordt veel waarde gehecht aan het verstand. Het verstandelijke vermogen wordt in onze maatschappij uitgedrukt in een waarde voor de rationele intelligentie (IQ). De dominantie van rationele intelligentie wordt zichtbaar in de manier waarop het onderwijs is ingericht. Hoe hoger de rationele intelligentie, hoe hoger het onderwijsniveau doorgaans wordt ingeschat.

Met een academische opleiding en een baan als wetenschapper laat ik zien dat ik cognitief hoog intelligent ben. Als gelovige ben ik echter kritisch geworden op deze verabsolutering van het denken (Spreuken 3:5). Voor mij is mijn denken zonder geestelijke inspiratie vruchteloos en juist die inspiratie is zichtbaar in mijn proefschrift.

Zoals ik de Bijbel lees, is het natuurlijke denken alleen onvoldoende om de geestelijke werkelijkheid te verstaan (1 Korinthe 2:10–15). In onze tijd wordt het monopolie van de rationele intelligentie steeds minder vanzelfsprekend gevonden en worden verschillende vormen van intelligentie onderscheiden [1].

Intelligentie 2: Spiritueel

Hierboven heb ik al verwezen naar een volgende vorm van intelligentie: spirituele intelligentie (SQ). Dit gaat over de behoefte aan betekenis en over leven vanuit verbondenheid met het geestelijke. Deze intelligentie geeft richting aan de andere intelligenties. Zij wijst een weg die uitstijgt boven het eigen inzicht, zoals ook in Johannes 16:13 staat:

“Maar wanneer Die zal gekomen zijn, namelijk de Geest der waarheid, Hij zal u in al de waarheid leiden;”

Doordat God door Zijn Geest in mijn leven heeft ingegrepen, zijn niet alleen mijn rationele vermogens, maar ook mijn geestelijke vermogens ontwikkeld. Als kind van God word ik niet geleid door mijn denken, maar door de Heilige Geest (Romeinen 8:14). Daardoor is mijn rationaliteit bevrijd van de last om alles alleen te moeten dragen en inspireert de Heilige Geest mijn denken (Daniël 2:28).

Intelligentie 3: Emotioneel

Emotionele intelligentie (EQ) heeft betrekking op gevoelens. Door deze intelligentie krijgen we inzicht in de emoties van onszelf en van anderen, zodat we daarmee kunnen omgaan. Daardoor kunnen we ons verbinden met anderen en diversiteit omarmen.

Deze intelligentie is ook van groot belang binnen de christelijke gemeente, omdat de leden van het Messiaanse lichaam veelkleurig zijn. Onder leiding van de Heilige Geest leidt emotionele verbondenheid tussen deze verschillende leden tot gemeenschap (Filippenzen 2:1–2).

Om in de praktijk goed te functioneren is emotionele intelligentie net zo belangrijk als rationele intelligentie. Toen ik begon met studeren aan de universiteit vond ik dat zeker niet. Dat veranderde door een goddelijke ingreep, waarbij mijn emotionele kant naar voren kwam en de dictatuur van het denken werd doorbroken.

Het therapeutische traject dat daarop volgde heeft voor mij gefunctioneerd als een emotionele opleiding na mijn rationele opleiding aan de universiteit. Toch heb ik het gevoel dat het rationele en het emotionele in mijn leven nog steeds niet volledig in balans zijn. Dat is één van de redenen waarom ik deze blog begonnen ben.

Intelligentie 4: Fysiek

Het lichaam is een intelligent systeem met een fysieke intelligentie (FQ). Deze intelligentie wordt in de samenleving vaak miskend, omdat het lichaam op een non-verbale manier functioneert en communiceert.

Dat het lichaam een eigen intelligentie bezit, merk ik tijdens het sporten: mijn lichaam begrijpt vaak razendsnel wat er moet gebeuren. Het lichaam heeft ook een geheugen en geeft terugkoppeling over wat het nodig heeft.

Iemand met een hoge fysieke intelligentie kan deze verder ontwikkelen binnen een vakopleiding. Ook hierbij geldt dat het geestelijke leidinggevend moet zijn, want fysieke intelligentie — die zichtbaar wordt in handvaardigheid — is eveneens een gave van de Heilige Geest (Exodus 31:3).

Mijn inschatting is dat mijn fysieke intelligentie zich op een gemiddeld niveau bevindt. Daarentegen kan iemand met een mbo-diploma juist op dit vlak hoogbegaafd zijn. Door in onze samenleving eenzijdig de nadruk te leggen op rationele intelligentie, zetten we vakmensen vaak weg als minder intelligent, terwijl zij eenvoudigweg op een andere manier intelligent zijn.

Balans: Geest

In onze maatschappij zijn de verschillende dimensies van intelligentie uit balans geraakt: het denken wordt verabsoluteerd en heeft de leiding gekregen. Deze afgoderij is zonde en draagt bij aan de godsverduistering in de kerk.

Voor bekering van deze zonde moeten de verschillende intelligenties opnieuw in balans worden gebracht en onderworpen worden aan de leiding van de Geest. Dat betekent dat het rationele niet langer absolute zeggingskracht heeft en dat het emotionele en fysieke een gelijkwaardige waardering ontvangen.

Om de verschillende dimensies van intelligentie werkelijk in balans te brengen, moet nog veel worden rechtgezet, in ieder geval in mijn eigen leven.

הָאוֹר

Het Licht,

Gert Jan

[1] Stephen R. Covey, De 8ste eigenschap: Van effectiviteit naar inspiratie (Amsterdam: Business Contact, 2008), 52–59.

Titelfoto: Pascal Fiechter, A classic balance: four rocks in line balanced, 2015, CC BY-SA 4.0.